Artykuły
Stress testy w instytucjach finansowych – znaczenie, regulacje oraz potrzeba centralnej bazy danych
Wprowadzenie
Stress testy są jednym z kluczowych elementów nadzorczego i wewnętrznego zarządzania ryzykiem w instytucjach finansowych. Służą ocenie odporności banku na skrajne, lecz możliwe scenariusze makroekonomiczne, rynkowe oraz uwarunkowania specyficzne dla danej instytucji. Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) podkreśla, że jakość stress testów jest bezpośrednio uzależniona od jakości danych oraz spójności procesów ich agregacji i raportowania.
Ramy prawne w zakresie zarządzania ryzykiem, adekwatnością kapitałową oraz wymogami dotyczącymi danych określają regulacje CRR (UE 575/2013) oraz CRD IV (2013/36/UE). Z kolei wytyczne EBA/GL/2018/04 precyzują zasady prawidłowej konstrukcji programu stress testów, w tym wymagania stawiane infrastrukturze danych.
Stress testy stanowią istotny element procesu SREP (Supervisory Review and Evaluation Process), czyli corocznego przeglądu i oceny prowadzonej przez organy nadzorcze – EBA, KNF. Polskim narzędziem implementującym europejski proces SREP jest Metodyka BION (Badanie i Ocena Nadzorcza). Jest to kompleksowy proces oceny ryzyka instytucji finansowych, w którym stress testy (testy warunków skrajnych) pełnią rolę kluczowego narzędzia diagnostycznego. Wyniki testów bezpośrednio wpływają na ocenę BION, determinując poziom nadzoru, potencjalne wymogi kapitałowe oraz działania naprawcze nakładane przez KNF.
Wymagania regulacyjne dotyczące stress testów
Wymagania dotyczące stress testów wynikają z następujących regulacji i wytycznych:
- Rozporządzenia CRR3, które nakłada na banki obowiązek utrzymywania systemów pozwalających na kompletną, rzetelną i terminową agregację danych, co jest fundamentem do ich wykorzystywania w procesach stress testów.
- Dyrektywy CRD IV, która rozszerza wymagania w stosunku do danych na potrzeby procesu SREP, nadzorczych stress testów oraz ich integracji z procesami ICAAP/ILAAP. Zgodnie z dyrektywą, instytucje muszą posiadać zasoby analityczne, narzędzia oraz dane potrzebne do wykonywania stress testów na poziomie jednostkowym i skonsolidowanym.
- Wytycznych EBA/GL/2018/04, które stanowią podstawę dla budowy jednolitej bazy danych i definiują:
- Wymóg posiadania spójnej infrastruktury danych, obejmującej jakość, dostępność i zdolność do agregacji danych ryzyk, wskazywanej przez EBA jako jeden z filarów jakości stress testów.
- Stosowanie jednolitych procesów, z zachowaniem proporcjonalności.
- Powiązanie stress testów z ICAAP i ILAAP – stres testy muszą mieć odzwierciedlenie w całej strukturze zarządzania ryzykiem.
- Wymóg możliwości agregacji danych across-risk types – stresy powinny jednocześnie obejmować ryzyka kredytowe, rynkowe, płynnościowe oraz dochodowe.
- Utrzymywanie wysokiej jakości danych – w kontekście łączenia danych regulacyjnych, sprawozdawczych i zarządczych.
Wytyczne wyraźnie podkreślają jak ważne dla jakości testów i ich użyteczności na potrzeby zarządzania ryzykami są:
- jednolite definicje danych,
- centralizacja źródeł danych,
- ograniczenie redundancji,
- stosowanie “single source of truth”.
Dlaczego jednolita baza danych jest kluczowa dla stress testów?
Spójność danych
EBA w swoich regulacjach jednoznacznie podkreśla znaczenie spójności danych oraz wymaga, aby stress testy wykonywane na ich podstawie zapewniały:
- powtarzalność,
- możliwość audytu,
- przejrzystość źródeł danych i założeń,
- pełną ścieżkę przetwarzania danych.
Realizacja powyższych wymagań nie jest możliwa, jeśli dane pochodzą z wielu niezsynchronizowanych systemów. Jednolita baza danych pozwala natomiast bankom spełniać wymagania CRR i CRD IV w zakresie sprawozdawczości, a jednocześnie wspiera efektywne zarządzanie ryzykami oraz projektowanie przyszłych wskaźników rozwoju biznesu w zależności od możliwych scenariuszy rynkowych.
Agregacja danych
Istotnym wyzwaniem dla systemów pozostaje również właściwa agregacja danych. W ramach wytycznych stress testów EBA wskazuje, że bank powinien mieć możliwość:
- agregowania danych na poziomie łącznym,
- łączenia danych z różnych obszarów (ryzyko kredytowe, rynkowe, płynności, IRRBB, kapitał),
- symulacji scenariuszy na poziomie instytucji oraz grupy.
Brak centralnej bazy danych prowadzi natomiast do:
- rozbieżności w wynikach,
- trudności w walidacji,
- wydłużonego czasu przygotowania stress testów,
- ryzyka błędów ręcznego przetwarzania danych.
Ułatwienie procesu SREP (BION) i nadzorczych stress testów
W procesach nadzorczych banki są zobowiązane do prezentowania jednolitych i spójnych danych. Posługiwanie się “single data repository” jest warunkiem:
- szybkiego reagowania na żądania nadzorcy,
- przeprowadzania symulacji ad hoc,
- zapewnienia ciągłości procesów raportowania.
Techniczna i organizacyjna zasadność budowy jednej bazy danych
Jedna baza danych w znacznym stopniu ogranicza ryzyko operacyjne, ponieważ:
- eliminuje konieczności utrzymywania wielu definicji danych,
- minimalizuje błędy ETL,
- redukuje ryzyko niespójności danych,
- zapewnia przygotowanie raportów nadzorczych i zarządczych w oparciu o te same dane, co znacznie upraszcza procesy uzgodnieniowe.
Jednolita baza danych pozwala również zautomatyzować symulacje i powtarzalność kalkulacji – zarówno dla tych samych, jak i różnych okresów. Wykorzystanie tych samych algorytmów dla różnych obszarów znacząco obniża koszty, zwłaszcza poprzez oszczędność czasu osób zaangażowanych w procesy kalkulacji wymogów i przygotowania raportów.
W związku z tym, że EBA wymaga pełnej transparentności w danych źródłowych, jedna baza jest doskonałym narzędziem realizującym ten cel. Umożliwia ona:
- tworzenie metadanych porządkujących ogromne zbiory informacji i umożliwia ich efektywne przeszukiwanie,
- zapewnienie wersjonowania,
- zapewnienie ścieżek rewizyjnych dla danych, które są wymagane przez nadzorcę.
Podsumowanie
Budowa jednej bazy danych dla potrzeb stress testów odpowiada nie tylko na oczekiwania banków, lecz przede wszystkim realizuje konkretne wymogi stawiane przez EBA.
Przy obecnej skali i złożoności regulacji, centralna baza danych staje się nie tylko rozwiązaniem optymalnym, ale wręcz koniecznym, aby bank mógł efektywnie, zgodnie z regulacjami i w sposób audytowalny wykonywać stress testy oraz raportować ich wyniki.
Organizację jednej bazy danych przedstawia poniższy rysunek.
SPID
Narzędzie Sygnity SPID, jest systemem, który dzięki predefiniowanym modelom danych oraz modułom kalkulacyjnym raportowania nadzorczego dla różnych obszarów ryzyk, daje możliwość zbudowania jednolitej bazy danych. Ze względu na elastyczności, opierającą się na możliwości parametryzacji różnych obszarów, pozwala stworzyć bazę, która spełni wymagania regulatora oraz stworzy możliwości do efektywnego zarządzania ryzykiem w różnych obszarach działalności banku.